Psychische kwetsbaarheid bespreken op de werkvloer

Psychische kwetsbaarheid bespreken op de werkvloer
28 februari 2024 Taleswapper

Psychische kwetsbaarheid bespreken op de werkvloer

‘Tabu de Roze Olifant’ staat voor openheid over ‘lastige’ onderwerpen. ‘De olifant in de kamer’ is van oudsher het beeld van zwijgzaamheid en ontkenning. Met ‘Tabu de Roze Olifant’ pleiten Ahmet Türkmen en Wilma Mulder voor meer openheid en het bespreekbaar maken van problematische situaties en mentale gezondheid.

Wil je een workshop organiseren bij jouw organisatie, over welzijn, veiligheid, openheid en inclusie? Wij verzorgen graag een workshop of training op maat. Neem contact op voor een vrijblijvend gesprek.

Ahmet Türkmen en Wilma Mulder verzorgden bij Ergon in Eindhoven  een workshop voor ‘Hoofdzaak werk’, een project met als doel meer mensen met een psychische kwetsbaarheid naar duurzaam werk toe te leiden. Het thema van deze workshop was het bespreekbaar maken van taboes, want wat vertel je nou wel en wat vertel je niet over psychische kwetsbaarheid?

Voor een geïnteresseerd publiek van ca. dertig Brabantse werkgevers en leidinggevenden vertelde Ahmet Türkmen zijn levensverhaal. Ahmet is adviseur en kwartiermaker bij de gemeente Gooisemeren en werkt als senior ervaringsdeskundige bij Kwintes in de regio Gooi en Vechtstreek. Daarnaast is hij de bedenker van ‘Tabu de Roze olifant’ en de ‘Stigmajas’, beide kunstwerken zijn te bewonderen in het Museum van de Geest in Haarlem.

Het verhaal van Ahmet is intens: opgroeien in een gesloten cultuur, een verslavingsverleden van zeventien jaar, dakloosheid, forse schulden, criminaliteit en detentie. Dat Ahmet dit nu al ruim een decennium achter zich heeft kunnen laten komt onder meer door de inzet van een groot formeel en informeel netwerk aan hulpverleners. Werk heeft hierbij altijd een cruciale rol gespeeld: het vertrouwen en de ruimte die werkgevers boden hield Ahmet lange tijd op de been. En na ‘rock bottom’ was het de dagbesteding en de begeleiding naar betaald werk die hem de noodzakelijke structuur gaf.

Het ervaringsverhaal van Ahmet Türkmen maakte voor de aanwezige werkgevers invoelbaar wat de worsteling met een verslaving en bijkomende problematiek kan betekenen. En binnen elk bedrijf zijn mensen werkzaam die zich in een vergelijkbare situatie bevinden; volgens het Trimbos instituut is zo’n 17% van de werkenden een probleemdrinker, en 1 op de 10 werknemers gebruikt (andere) drugs. (Cijfers middelengebruik onder werkenden – Trimbos-instituut)

 

Wilma Mulder verzorgde aansluitend op Ahmets verhaal de reflectie op de eigen werksituatie. Wilma is ontwikkelaar en uitgever van spellen, boeken en educatief materiaal met het accent op dialoog en zelfzorg, daarnaast is zij toegepast filosoof en gespreksleider van o.a. Socratische gesprekken. Begripsverheldering, vragen stellen en dóórvragen zijn een paar van haar favoriete ‘gereedschappen’ dus als eerste werden de termen ‘taboe’ en ‘psychische kwetsbaarheid’ toegelicht.

Een taboe is iets dat wordt beschouwd als ongepast om te gebruiken, te doen of over te spreken. Het schenden van een taboe kan leiden tot reputatieschade, sociale uitsluiting of andere vormen van repercussie.

Een taboe is dus geen taboe meer als het bespreken of ernaar handelen is toegestaan en niet leidt tot repercussies. Taboes doorbreken betekent vooral zorgdragen voor een open, veilige en vriendelijk omgeving waarin het bespreekbaar maken van ‘lastige onderwerpen’ wordt gefaciliteerd.

De term ‘psychische kwetsbaarheid’ is nogal abstract. Het is een containerbegrip voor verschillende aandoeningen, die ook verschillen in de mate, waarop ze iemands leven beïnvloeden. (Inzicht-in-doelgroep-psych.-kwetsbaarheid.pdf (awvn.nl)

Bovendien kan het label ‘wel of niet psychisch kwetsbaar’ mensen stigmatiseren of tekort doen. Voor de blik op de eigen organisatie had Wilma dan ook een verruiming aangebracht die het accent legt op een veilige, open en inclusieve werkomgeving waarin actief het welzijn van álle werknemers wordt bevorderd. Hoe doe je dat?

 

 

 

 

Reflectie op de eigen werksituatie

Aan de hand van een lijst met tien uiteenlopende vragen gingen aanwezigen aan de slag met het bespreken van de situatie bij hun eigen organisatie. Wat gaat er al goed, wat mist er nog of kan anders?

Na bespreking in groepjes werden de resultaten met elkaar gedeeld. Een aantal mooie voorbeelden: hoe hou je rekening met diversiteit en feestdagen? Eén van de aanwezigen gaf aan dat er jaarlijks een kalender gemaakt wordt met alle belangrijke feestdagen van de zeer diverse werknemerspopulatie. Zo kun je er bij het plannen van bijvoorbeeld vergaderingen of bijzondere activiteiten rekening mee houden dat mensen op die misschien vrij willen zijn.

Een andere aanwezige stelde voor om het signaleren van psychische problemen tot vast onderdeel van het teamoverleg te maken, aan de hand van een ‘praatplaat’. Een dergelijk hulpmiddel maakt het gemakkelijker om in gesprek te gaan.

Een deelnemer gaf aan dat dit bij hun organisatie heel organisch wordt opgepakt door dagelijks op de werkvloer rond te lopen, praatjes aan te knopen en de deur van het kantoor letterlijk open te houden.

Een andere mooie aanpak is de ‘warme introductie’: nieuwe collega’s vertellen aan het team niet alleen de voor de hand liggende dingen over zichzelf, maar ook de eventuele kwetsbaarheden en gevoeligheden, zodat hierin van het begin af aan goed samengewerkt kan worden. Dit creëert direct een bedrijfscultuur waarin openheid normaal is.

Uiteraard waren er ook een paar lastige situaties die niet gemakkelijk op te lossen zijn. Want wat doe je met een werknemer waarbij duidelijk sprake is van middelenmisbruik, die je zover ziet afglijden dat baanbehoud niet meer mogelijk is maar die zich absoluut niet wil laten helpen? Of hoe ga je om met weerstand als je bijvoorbeeld het aanbod van de bedrijfskantine gezonder wilt maken?

Het zoeken naar draagvlak en het aanslaan van de juiste toon is voor veel werkgevers nog een hele zoektocht. Het delen van inzichten en succesverhalen is dan ook bijzonder waardevol. Alleen daarom al was deze bijeenkomst zeer geslaagd. Van elkaar leren is tenslotte beter dan steeds zelf het wiel uitvinden!

workshops, trainingen, lezingen